Vriendenkring Spinoza

De waarde van een vriendenkring werd door Spinoza hoog aangeslagen, vandaar deze titel. Dit blog wil het inzicht vergroten in het denken van Spinoza. Spinoza's opvattingen over mens en maatschappij zijn in onze tijd nog uiterst waardevol en actueel. 'Ik gaf mij geheel over aan de lectuur van Spinoza en dacht, terwijl ik in mijn eigen binnenste keek, nooit zo duidelijk de wereld te hebben gezien'. Goethe

Naam:
Locatie: Amsterdam, Netherlands

Sinds een aantal jaren een zeer grote interesse in Spinoza en zijn betekenis voor onze tijd, zowel zijn opvattingen over de mens als de maatschappij en de politiek.

05 januari 2006

monisme

Spinoza heeft een monistische opvatting over het bestaan.
Let op, niet monotheïstisch, dat is n.l. het geloof in 1 God in tegenstelling tot veel Godendom.
Monisme stelt dat alles in de wereld te verklaren is uit 1 beginsel, in tegenstelling tot dualisme, waarin Lichaam en Geest als twee verschillende zaken worden beschouwd.
Er is heden ten dage een sterke stroming in het denken over ons bestaan onder de noemer van non-dualisme.
Het non-dualisme zet zich af tegen het dualistisch denken dat is begonnen met Descartes , wiens filosofie de basis is van de moderne filosofie.
Hein Thijssen gebruikt in zijn boek ’De andere god, terugkeer naar natuurlijke religie ’, de term non-dualisme, maar als je leest wat hij schrijft, gaat het bij hem net als bij Spinoza om de eenheid van het bestaan.

Alles en alles in de wereld is terug te voeren tot God of Natuur. God is dan niet een persoon die de wereld heeft geschapen en nog steeds invloed op de wereld uitoefent, maar een substantie van waaruit alles is te verklaren. >
Monotheïstische godsdiensten hebben een transcendente opvatting over God, iemand die boven de wereld staat en zijn invloed nog dagelijks laat gelden tot in het persoonlijke vlak.
Je gelooft dan dat God ook in jouw persoonlijk leven is geïnteresseerd en daar leiding aan geeft, b.v. door middel van straffen en belonen in het hiernamaals.
Het monisme van Spinoza gaat uit van een immanente opvatting over God, hij is substantie ( of materie ), die substantie bestaat uit een ontelbaar aantal attributen waarvan wij er slechts twee kennen, n.l. lichaam en geest, die beide in alles en overal aanwezig zijn, die altijd een eenheid vormen en altijd samen worden aangetroffen. Deze substantie is eeuwig en oneindig.
Mensen, dieren, planten enz. zijn modi van die substantie, d.w.z. de mens b.v. is een variant van de substantie, echter tijdelijk en eindig, de mensheid als zodanig echter is wel eeuwig en oneindig.
Dat komt doordat in de natuur alles en alles altijd doorgaat.
De mens is tijdelijk en de mensheid eeuwig, Spinoza gebruikt in dit verband de term ‘conatus‘, dit is het ingebouwde principe van de wereld dat alles wat bestaat, drang heeft tot voortbestaan, zowel in het tijdelijke als het eeuwige.
Dit monistisch principe van Spinoza, dat mensen, dieren, planten en alles-wat-is op de wereld, zelfstandig bestaat, onafhankelijk van wat dan ook, heeft grote gevolgen.

Allereerst volgt hieruit dat mensen eenvoudig weg onderdeel zijn van de natuur. Niet meer maar ook niet minder dan al het andere wat leeft op deze wereld.
Ten tweede, dat mensen kennelijk een besef hebben van hun bestaan en zelf de verantwoordelijkheid hier ook voor dragen, problemen kunnen we niet afschuiven op een hogere macht.
Alles moeten wij als mensen met elkaar oplossen, wij zijn het die oorlog voeren, wij kunnen vrede sluiten.
Ten derde, dat de wereld als schepping volmaakt is zoals die is, inclusief de drang tot voortbestaan, de conatus.
Dat is vaak moeilijk te aanvaarden omdat wij als mensen, zelf opvattingen hebben ontwikkeld over wat goed is en niet-goed.
Dat betekent dat we soms moeten aanvaarden dat het bestaande dat niet te veranderen is en soms dat we door onze inventiviteit dingen kunnen aanpassen of veranderen .
Met dit laatste komen we terug op het vlak van filosofie en levens beschouwing.
Is verandering binnen het monistisch denken echt mogelijk?

Dat lijkt me een goede vraag om vanochtend mee te eindigen.